تبلیغات
سیمای کوهمره سرخی( بزرگترین وبلاگ کوهمره) - کوهمره و طوایف آن
سه شنبه 5 اردیبهشت 1391

کوهمره و طوایف آن

• نوشته شده توسط: ADMIN

مقاله ای بسیار جالب برگرفته از سایت عبدالله شهبازی محقق و پژوهشگر کوهمره سرخی www.shahbazi.org

در صورت وجود نظرات مخالف درج میگردد. 

کوهمره و طوایف آن

اوّلین بار ملا جلال‌ منجم،[9] در ذیل وقایع سال 998 ق.، از منطقه‌ای کوهستانی و جنگلی، که در میانه سه شهر شیراز و فیروزآباد و کازرون واقع شده و آخرین شاخه جنوبی و پایان جبال زاگرس به‌شمار می‌رود، با نام «کوهمره» یاد کرده است.

در تقسیمات سنتی، کوهمره به سه بخش تقسیم می‌شود: کوهمره نودان، کوهمره جروق و کوهمره سُرخی. کوهمره از دوران ساسانی مأوای قبایلی شبانکاره بود که در متون بازمانده از سده‌های نخستین اسلامی ایشان را «کُردان فارس» نامیده‌اند. مراد از «کُرد» معنای امروزین آن نیست؛ قوم معینی که در سرزمین کردستان می‌زیند. در آن زمان، «کُرد» به معنی قبایل کوچ‌نشین دامدار بود. بعدها، واژه‌های «عشایر» (از ریشه عربی «عشیرت») و «ایلات» (از ریشه ترکی «اِل»= ایل) جایگزین واژه فارسی «کُرد» شد. مناطقی که این قبایل کوچ‌نشین در آن می‌زیستند «رَم» (جمع آن «رَموم») نامیده می‌شد. اسامی چون «تنگ رَم»[10] (درّه محل استقرار عشایر) بازمانده از آن زمان است.

در دوران ساسانی و قرون اوّلیه اسلامی، فارس به پنج «رَم» (ناحیه عشایرنشین) تقسیم می‌شد: رم گیلویه (جیلویه)، رم لوالگان (لوالجان)، رم دیوان، رم بازنگان (بازنجان)، رم کاریان.[11] اصطخری (متوفی 346 ق.) و ابن‌حوقل (متوفی حوالی 367 ق.) از کثرت عشایر فارس در آن عصر سخن می‌گویند و «جوم‌های کردان» فارس را بیش از پانصد هزار خانه می‌دانند. به‌نوشته اصطخری،

«و جوم‌های کردان بیش از آن است کی در شمار آید، و گویند کی در پارس پانصد هزار خانه بیش باشد کی زمستان و تابستان به چراگاه‌ها نشینند و کس باشد از ایشان کی دویست مرد پیوسته دارد از چوپان و مزدور و شاگرد و غلام و آنچ به این ماند. و عدد ایشان نتوان شناخت مگر از دیوان صدقات.»[12]

و ابن‌حوقل می‌نویسد:

«اکراد فارس بیش از پانصد هزار خانواده‌اند و هر طایفه‌ای کمابیش هزار سوار دارد. این طوایف جز گروه اندکی که در نواحی سردسیر سکونت دارند، در زمستان و تابستان به چراگاه‌ها و قشلاق‌ها و ییلاق‌ها می‌روند... طوایف کرد سازوبرگ و نیرو و مردان و دواب و ستور به اندازه فراوان دارند تا آنجا که اگر سلطان به سرزمین آن‌ها تجاوز کند یا قصد ستمکاری داشته باشد کار بر وی دشوار می‌شود... اکراد بانشاط و توانگرند و طریقه آنان در کسب مال و طلب مرتع چون طریقه عرب است؛ و گویند که آنان بیش از صد طایفه‌اند و من سی و اند طایفه را ذکر کردم.»[13]

مؤلفین قرون اوّلیه اسلامی حدود جغرافیایی این «رَموم»، نواحی عشایرنشین، را ذکر کرده‌اند. انطباق داده‌های تاریخی بر جغرافیای طبیعی و قبیله‌ای فارس روشن می‌کند که منطقه کنونی کوهمره همان «رَم دیوان» است. این «رَم» در جنوب شیراز، در حدفاصل کوره‌های شاپورخره (کازرون کنونی) و اردشیرخره (فیروزآباد کنونی)، واقع بود. علت تسمیه آن به «دیوان»، وقوع آن در جوار شهر شیراز، «مقر دیار پارس»، و بهره‌گیری از مالیات آن برای مصارف دیوانی بود. اصطخری رَم گیلویه را از دیگر رَموم فارس بزرگ‌تر[14] و مَقدسی (375 ق.) رَم دیوان را بزرگ‌ترین آن‌ها خوانده‌اند.[15]

همین طوایف کوه‌نشین مستقر در «رَم دیوان»‌اند که در سال 83 ق.، در زمان خلافت عبدالملک بن مروان، پنجمین خلیفه اموی، به قیام عبدالرحمن بن اشعث کندی،[16] سردار نامدار آن عصر، علیه فرمانروای فاسد عراق، حجاج بن یوسف ثقفی،[17] یاری رسانیدند. در این قیام، تعدادی از برجسته‌ترین رجال شیعی زمانه و اصحاب ائمه (ع)، سعید بن جبیر[18] و ابراهیم نخعی[19] و عطیه عوفی،[20] در کنار عبدالرحمن بودند. ابن‌اثیر می‌نویسد:

«چون عبدالرحمن از نبردگاه مسکن واپس گریخت، حجاج سر در پی وی نهاد... و روانه شدند تا به شاپور [کازرون] رسیدند. کُردان بر گرد او فراهم آمدند...»[21]

این کُردان شاپور فارس به جز طوایف کوه‌نشین کوهمره کسان دیگر نمی‌توانند باشند. به این دلیل، و دلایل دیگر، است که من، در مقاله «ایل»، مندرج در دائرة‌المعارف تشیع، طوایف کوهمره را از نخستین عشایر ایرانی خواندم که به تشیع گرویدند.

در سده چهارم هجری، اصطخری و ابن‌حوقل و مَقدسی هر یک نام چند قبیله از بیش از یکصد قبیله «کُردان فارس» را ذکر کرده‌اند. در این میان سه نام آشناست: مهرکیان، شاهکانیان و سُهرکیان.

امروزه بقایای طایفه مهرکی موجود است و در تنگ کره‌داشی، در همسایگی طایفه بُگی سُرخی، مأوا دارد. مهرکیان، قطعاً با الهام از داستان شاپور ساسانی و دختر مهرک نوش‌زاد در شاهنامه فردوسی، برای خود اسطوره‌ای دارند. می‌گویند: در روزگاران کهن مهرکیان قبیله‌ای بزرگ بودند و مأوای‌شان تنگ مهرک. پادشاه در خواب می‌بیند که مهرکیان بنیاد تاج‌وتخت او را برخواهند انداخت و به قتل‌عام قبیله دست می‌زند. از آنان تنها یک دختر زیبا بر جای می‌ماند که در کوه خرقه (فراشبند) نزد چوپان پیری پناه می‌گیرد. روزی بر سر چاه در حال آب کشیدن بوده که پسر پادشاه می‌رسد، دختر را به همسری می‌گیرد و از او نسل مهرکیان بر جای می‌ماند.[22]

شاهکانیان تحریف شده «شکانیان» است. در فارسنامه ابن‌بلخی این نام به شکل درست آن، «شکانیان»، ثبت شده؛ مردم منطقه‌ای که امروزه بلوک چنارفاریاب و کوه بیل و کوه مروک و کوهمره جروق را در برمی‌گیرد. این سرزمین، شامل بخش غربی کوهمره سُرخی و تمامی کوهمره جروق، در کناره رود قره‌آقاج واقع است. این رود بزرگ در دوره ساسانی «رود شکان» نامیده می‌شد و جنگل‌ها و جبال جنوبی آن «شکانات» نام داشت. طوایف این خطه، آرندی و بککی در کوهمره سُرخی و مهبودی و سایر طوایف کوهمره جروق، بازمانده از دوره ساسانی‌اند. مختصات زبان‌شناختی و مردم شناختی فیزیکی ایشان کاملاً بارز است.

سُهرکیان نیز سُرخیان کنونی‌اند. در گویش کهن سُرخی نام این قبیله «سُهری» است و هنوز نیز مردم کهن‌سال سُرخی خود را «سُهری» می‌خوانند. در زبان فارسی «سُهر» همان «سُرخ» است.

علاوه بر مختصات مردم‌شناسی جسمانی،[23] گویش اصیل و کهن سُرخی، و سایر طوایف و روستاهای کوهمره، دلیل دیگر است بر این مدعا. گویش سُرخی فرهنگی زنده از گویش دوره ساسانی است.

از نظر زبان‌شناختی، گویش مردم منطقه کوهستانی- جنگلی پهناوری را، که در شرق با کوهمره نودان در کازرون آغاز می‌شود، کوهمره جروق و سُرخی را در جنوب شیراز در برمی‌گیرد و در غرب به طوایف گُلکی و کُرکونی و مِهرکی در حوالی فیروزآباد می‌رسد، باید تحت عنوان «گویش کوهمره‌ای» طبقه‌بندی کرد.

این گویش‌ بازمانده از دوره ساسانی و حاوی واژگان بکر و اصیلی است که در فرهنگ‌های لغت یافت نمی‌شود. برای مثال، سُرخی‌ها می‌گویند: هونی [houni] (بنشین)، هونی [houney] (بفرمایید بنشینید)، خووتم [Khovatom] (خوابیدم)، افتو شه زن [aftow she zen] (آفتاب طلوع کرد)، اشتسم [eshtesam] (رفته‌ام)، بشتم [beshtom] (رفتم)، اندسم [andesam] (آمده‌ام)، اندم [andam] (آمدم)، ات میس هوشه [et meys houshe] (باید می‌رفتی)، هوشوم [houshoum] (برویم)، هوشوم هوختوم [houshum houkhatum] (بریم بخوابیم)، خااشت [kha esht] (جویدن)، مم گته [mem gote] (من گفتم)، اش گته [esh gote] (او گفت)، اش نگته [esh nagote] (او نگفت)، کبله [keble] (قبله)، کهرون [kohroun] (قرآن).

زبان‌شناسانی چون اسکار مان (1867-1917) آلمانی در مسیر جاده شیراز- بوشهر از برخی روستاهای کوهمره دیدن کرده و اصالت و بکارت گویش‌های بومی را متوجه شده‌اند ولی به دلیل ناآشنایی با منطقه این گویش‌ها را به نام همان روستا ثبت کرده‌اند. اسکار مان در رساله گویش‌های تاجیکی استان فارس،[24] گویش برخی روستاهای مسیر حرکت خود در کوهمره (ماصرم، بورنجان و غیره) را «تاجیکی» نامیده به این دلیل که راهنمایان او ترک بودند و ترکان فارس مردم غیرترک را «تاجیک» می‌خوانند. این اطلاق غلط است. مردم کوهمره نه تنها خود را تاجیک نمی‌دانند بلکه، مانند ترکان قشقایی، غیرعشایر را «تاجیک» می‌خوانند. ارانسکی نیز، براساس تألیف اسکار مان، گویش روستاهای فوق را «تاجیکی» نامیده است. ولی او کمی بعد گویش دو روستای دیگر کوهمره، کلانی و عبدوئی، را «کردی» خوانده است.[25] گویش روستاهای بورنجون و کلانی و عبدوئی مشابه گویش سُرخی است ولی به دلیل آمیزش با گویش لری بکارت خود را تا حدودی از دست داده است. گویش‌های منطقه لارستان و دو روستای بنو و خلار (حومه شیراز) به گویش کوهمره‌ای نزدیک است. گویش اصیل مردم دشتستان مشابه با گویش سُرخی است.

به دلیل ناآشنایی زبان‌شناسان ایرانی با دانش مردم‌شناسی، و عدم شناخت ایشان از طوایف کوه‌نشین کوهمره و پیشینه غنی تاریخی این منطقه، بی‌دقتی فوق امروزه نیز تکرار می‌شود. یک نمونه، پژوهش آقای عبدالنبی سلامی در گویش‌ برخی روستاهای کوهمره و کازرون است. ایشان، به‌رغم تلاش در خور ستایش، صرفاً به دلیل همجواری برخی روستاها، گویش‌هایی نامرتبط و نامتجانس را در یک کتاب گرد آورده‌اند.[26]

از دوران کهن، کوهمره در تقسیمات کشوری واحدی مستقل به‌شمار می‌رفت. در سده‌های نخستین اسلامی «رَم دیوان» به «رَم حسین بن صالح» معروف بود یعنی ریاست منطقه را فردی به این نام داشت؛ همان‌گونه که رَم گیلویه به دلیل حکومت گیلویه مهرگان بن روزبه بر این منطقه به نام فوق شهرت یافت. به‌نوشته اصطخری، بر درگاه «پادشاهان» رَم‌ها «هزار سوار کمتر و بیش‌تر باشد.» و «مهتر» رَم دیوان، در زمان اصطخری، «آزاد مرد بن کوهستان کُرد بود و آن ریاست همچنان در فرزندان اوست.»[27]

قریب به دو سده پس از تألیف کتاب اصطخری (نیمه اوّل سده چهارم هجری)، ابن‌بلخی، در دهه نخست سده ششم هجری،[28] «شبانکارگان و کُردان» ساکن منطقه کنونی کوهمره را «مسعودیان» می‌خواند به این دلیل که «مُقدّم» ایشان «امیرویه مسعودی» است. به‌نوشته ابن‌بلخی، امیرویه مسعودی دو پسر مجدالدوله «شاهنشاه ری» را، که فیروزآباد در اقطاع ایشان بود، بکشت و این شهر را به دست گرفت و «قومی شدند و پس بیش‌ترین اعمال شاپورخوره [کازرون] به دست گرفت و قوی شد.» فضلویه «ایشان را برکشید و قلعه سُهاره بدیشان داد» و رکن‌الدوله خمارتگین، والی فارس در زمان سلطان جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی، اقطاعی اندک به ایشان داد. تا سرانجام، ابوسعد به کازرون تاخت و امیرویه را در شبیخون بکشت و از او پسری وشتاسف نام بر جای ماند که به حسویه پیوست و او فیروزآباد را بر وی مقرر داشت. سپس، اتابک چاولی به فارس آمد و «همگان را قمع کرد و از معروفان ایشان سیاه میل مانده است و تنی چند، دو از پسران ابوالهیج، و دیگر اتباع‌اند.»[29]

بدینسان، اوج اقتدار «مسعودیان»، عشایر شرق کوهمره، در دوران حکومت فضلویه بن حسویه، رئیس قبیله رامانی و بنیانگذار ملوک شبانکاره فارس، است. نام فضلویه «فضل بن حسن» بود که در گویش عشایر فارس او را «فضلویه بن حسویه» می‌خواندند. در دوران انحطاط آل‌بویه، فضلویه سپهسالار (فرمانده کل قشون) بود. او در سال 448 ق.، به کمک سایر سران عشایر به سلطنت دیالمه پایان داد، بر فارس مستولی شد و گُشناباد را، قلعه‌ای در میانه فسا و نی‌ریز و داراب، مقر خود قرار داد.

[فضلویه] «بر هر ناحیتی از مملکت فارس امیری از شبانکاره [ایلات] برگماشت و طرق و شوارع را منتظم ساخت و بلادی که در اواخر دولت دیالمه از جنگ‌های پی در پی در فارس خراب شده بود به آبادی رسانید و مقر امارت و حکومت خود را گاهی شیراز و گاهی داراب قرار داد و شکستگی‌های مملکت را اصلاح نموده، چندین سال لوای اقتدار بر همگنان افراشت.»[30]

فضلویه سال‌ها از طریق مماشات با سلجوقیان، در مقام تابع ایشان، بر فارس حکومت کرد تا سرانجام در سال 464 ق. کارش به جنگ کشید؛ از سلطان الب‌ارسلان سلجوقی شکست خورد و کشته شد. پس از او، اتابکان شبانکاره، یا بنی‌فضلویه، در بخشی از فارس و کرمان حکومت کردند تا سرانجام در سال 756 ق. به دست آل‌مظفر منقرض شدند.

بر اساس گزارش‌های مندرج در منابع متعدد تاریخی، در حوالی نیمه سده پنجم هجری، مسعودیان، چون سایر قبایل بزرگ «شبانکاره» یا «کُرد» [= عشایر] فارس (اسماعیلیان و کرزوبیان و شکانیان) در شورش رامانیان، به رهبری فضلویه، حضور فعال داشتند. پس از قتل امیرویه مسعودی و فضلویه رامانی، امیر شبانکارگان فارس، حسویه (حسنویه) از شبانکارگان اسماعیلی،[31] که قلعه ایج (ایگ) اصطهبان مقرش بود، حکومت فیروزآباد را به وشتاسف، پسر امیرویه مسعودی، داد. در یورش اتابک چاولی (اتابک جلال‌الدین جاولی)، امیر نامدار و سفاک سلجوقی، به فارس (502 ق.) بیش‌تر شبانکارگان، به‌ویژه قبایل مسعودی و کرزوبی و شکانی، قتل‌عام شدند تا در سال 510 ق. چاولی بمرد و، به‌نوشته فسایی، «جماعتی را از خوف آسوده داشت.»[32]

شکانیان همان طوایف شکانات‌اند که محدوده جغرافیایی آن را، در جنوب رود شکان (رود قره‌آقاج کنونی)، ذکر کردم؛ که منطبق است با کوه مروک و کوهمره جروق و بلوک چنارفاریاب. بککیان بازماندگان این قبایل‌اند. کرزوبیان در بخش غربی کوهمره، نزدیک‌تر به شهر کازرون، می‌زیستند و مسعودیان در شرق کوهمره در مجاورت با فیروزآباد. مسعودیان و کرزوبیان، هر دو، در زمان حکومت فضلویه، کازرون و نواحی پیرامون آن را در دست داشتند.

«قلعه سُهاره»، که در زمان اقتدار فضلویه مقر مسعودیان بود، همان قلعه سُهره امروز است که، طبق روایات شفاهی سُرخیان کهن‌سال، اقامتگاه دیرین سُرخی بوده است. این دژ به دلیل اقامت قبیله «سُهری= سُهرکیه» (سُرخی) «سُهره» نام گرفت. ابن‌بلخی در اوائل سده ششم هجری قلعه فوق را چنین توصیف کرد:

«کوهی است عظیم به چهار فرسنگی فیروزآباد و عمارت این قلعه مسعودیان کردند و جایی نیکو است و هوای آن سردسیر و آب‌هاء خوش و در میان آبادانی‌ها است و خراب نمی‌توان کردن، کی شبانکاره به دست گیرند و بزرگ جایی است و غله سال‌ها بماند.»[33]

در سده چهارم هجری، اصطخری و ابن‌حوقل و مَقدسی از قلعه سُهره نام نبرده‌اند. پس، این سخن ابن‌بلخی درست است که «مسعودیان» این دژ را بنا کردند. و این نیز درست است که «مسعودیان» ابن‌بلخی همان «سُهریان» اصطخری و ابن‌حوقل و مَقدسی‌اند که در اوائل سده ششم هجری در فارس ایشان را به‌نام رئیس قدرتمندشان، امیرویه مسعودی، می‌شناختند. این روّیه امروز نیز مرسوم است که قبیله‌ای با نام سران نامدارش شهرت یابد.

  

شکانات و رود جرشیق دوره ساسانی (بلوک چنارفاریاب و رود ماصرم کنونی)

شکانات دوره ساسانی (کوه بیل)

 

پل سبوک دوره ساسانی (1360، عبدالله شهبازی)
«رود جرشیق از روستای ماصرم خیزد و به روستای مسگان در شود و به زیر پول سبوک گذرد
پولی قدیم است از سنگ برآورده.« (مسالک و ممالک اصطخری، قرن چهارم هجری، ص 108)

[چرا این پل را در زمره میراث فرهنگی ثبت نمی کنند؟
حتی در زمان اصطخری نیز «پلی قدیم» بوده است. شهبازی، 11 فروردین 1387]

پل سبوک دوره ساسانی (1375، عبدالله شهبازی)

اسناد کهن طوایف سُرخی، که در بخش نخست این رساله درج شد، نکات مهم دیگری را نیز، از منظر مردم‌شناسی ایلات و عشایر ایران، مدلل می‌سازد:

چنان‌که در اسناد فوق دیدیم، سازمان سیاسی طوایف سُرخی از گذشته دور بر «ساختار عشیره‌ای» و «نظام ریش‌سفیدی» استوار بود و خاندان پدری من ریش‌سفیدان و معتمدان مردم کوهمره و سُرخی بودند. این سنتی است که پس از انتقال کلانتری کوهمره به پدربزرگم، ملا شهباز سُرخی، و اعطای لقب «خانی» به او، نیز تداوم یافت. درباره ملا حاجی بابا ناصرو، ریش‌سفید سُرخی، پیش‌تر سخن گفته‎ام. برجسته‌ترین «ریش‌سفید» سُرخی در دوران پهلوی حاج جهانزیر رحمانی (متوفی 1340)، از تبار کلّه رحمان، رئیس طوایف سُرخی و ریش‌سفید کوهمره در دوران ناصری، بود. پس از فوت ملا حاجی بابا (1356)، ملا ملک منصور رحمانی (متوقی 1384)، از تبار کله رحمان، به عنوان ریش‌سفید سُرخی و امین و ضابط بنچاق‌های ایشان شناخته می‌شد.

این تفاوت می‌کند با فرایند تکوین و پیدایش آن ایلات و عشایری که بر بنیاد رابطه «خان» و «رعیت» و بر محور مالکیت خصوصی رئیس ایل بر زمین (ملک و مرتع) پدید آمدند. علی گلاویژ در رساله پایان‌نامه خود «زمین» را «مسئله مرکزی در پیدایش عشیرت» در کردستان می‌داند.[34] او می‌نویسد:

«اسناد تاریخی نشان می‌دهد که مالکیت اراضی عشیرتی به‌طور عمده از دو طریق زیر به‌وجود می‌آید: 1- اشغال مستقیم اراضی و 2- تفویض خاک به صورت تیول جنگی از جانب حکومت به این یا آن گروه. طریقه دوّم نیز اکثراً و عملاً به درجات مختلف با کمک اشغال جامه عمل به خود می‌پوشید. در اسناد راجع به عشایر کردستان قبل از قرن نوزدهم و حتی در فولکلورهای موجود تاکنون به دلیل یا شاهدی تصادف نکرده‌ایم که نشان دهد یک عشیرت کردستان از طریق خرید معمولی زمین به دست آورده باشد. با وجود این می‌توان احتمال داد که در گذشته‌ها این و یا آن عشیرت کردستان استثنائاً از طریق خرید زمین به دست آورده باشد و "خرید" زمین نیز در زندگی عشیره‌ای نقشی بازی کرده باشد. ولی اگر چنین "خریدهایی" هم وجود داشته باشد، بدون ترس از مبالغه می‌توان ادعا کرد که آن "خرید" نه در مقابل فروش داوطلبانه بلکه اکثراً با اعمال جبر و اجبار به فروش همراه بوده است.»[35]

گلاویژ نمونه‌های متعدد نشان می‌دهد از جمله فرایند پیدایش عشیرت مکری در سده پانزدهم میلادی را، که بر محور اقتدار شخصی به‌نام سیف‌الدین و با سیطره قهرآمیز او بر ناحیه دریاس پدید آمد.[36] و عشیرت سنجابی که بر محور خوانین سنجابی تکوین یافت.

به‌نوشته گلاویژ، بختیار خان، از مؤسسین عشیرت سنجابی در آغاز سده نوزدهم «حتی به اندازه قبر یک آدم زمین و ملک نداشت.» او در اراضی ملاکان کرمانشاهان رعیتی می‌کرد. پسرش، حسن خان، نیز سالیان متمادی در قریه سه تپه، متعلق به داراب خان، به اندازه دو جفت گاو رعیت بود. در زمان خشکسالی کار او بالا گرفت و، از طریق احتکار و معامله گندم و وام دادن به مالکین، به مالک چند روستا بدل شد. «وی پس از این‌که به صورت یک صاحب زمین بزرگ درآمد توانست عشیرت سنجابی را هم پایه‌گذاری کند.»

قبل از آن، سنجابی‌ها جزء طایفه زنگنه بودند. از آن پس، طوایف مختلف در پیرامون این خوانین گرد آمدند. مثلاً، طایفه عباسوند (هواسوند) در نیمه دوّم سده هیجدهم میلادی در ناحیه زهاب زندگی می‌کرد و پیرو مذهب تسنن بود. ولی به تأثیر از سید یعقوب گوران به سلک اهل حق گروید و به اراضی امروز سنجابی‌ها نقل مکان کرد. حکومت، اراضی طایفه جلیلوند را، که از محل خود کوچ کرده و این اراضی خالی از سکنه بود، به مرادعلی و لطفعلی، دو برادر از سران عباسوند، واگذار کرد. سپس، گروه‌های دیگر از عراق و شیراز به این نواحی مهاجرت کردند و به عباسوندها پیوستند. این طایفه ناهمگون پس از مدتی به ایل سنجابی پیوست و از چهار دسته نیروهای مسلح، که سنجابی‌ها موظف بودند در اختیار دولت قرار دهند، یک دسته را متقبل و بدینسان جزء ایل سنجابی شد. حسن خان، اولین رئیس ایل سنجابی، معاصر با اواخر سلطنت فتحعلی‌شاه بود و حكم ریاست خود را از والی كرمانشاه گرفت.[37]

چنان‌که در اسناد کهن طوایف سُرخی دیدیم، اگر ادعای گلاویژ در مورد کردستان درست باشد، در کوهمره عشیره چنین ویژگی نداشت؛ عشیره (طایفه) بر محور قدرت و ثروت و مالکیت رئیس عشیره (خان یا هر نام دیگر) بر «زمین» پدید نیامد؛ از دیرباز وجود داشت و حمایت آن اعتبار و اقتدار رئیس عشیره را سبب می‌شد.

برخلاف آن‌چه گلاویژ از کردستان ذکر کرده، در کوهمره تملک زمین تماماً بر معامله مشروع و قانونی استوار بود و اسناد معاملات به مُهر معتمدان کوهمره و سُرخی و گاه محضرداران رسمی شیراز ممهور می‌شد. در قبال زمین مورد معامله نیز پول قابل اعتنایی پرداخت می‌شد که بیانگر رونق دامداری و ارزش افزوده قابل توجه علوفه مراتع پس از تبدیل آن به گوشت قرمز در سده نوزدهم میلادی است.

اسناد کهن طوایف سُرخی در مسئله حقوق زنان، به‌ویژه در زمینه ارث، نیز حائز اهمیت مردم‌شناختی است:

بهمن‌بیگی جوان در پایان‌نامه دانشگاه تهران خود (چاپ اوّل، 1324) حق ارث‌بری زنان را در عشایر فارس بسیار محدود می‌کند تا بدان‌جا که می‌نویسد:

«در میان قبایل جنوب هر گاه مردی را پسر و دختری باشد که هر دو وفات نموده و از آنان اولاد ذکوری باز ماند، پس از مورث میراثش به اولاد پسر می‌رسد و پسر دختر اگر از گرسنگی هم بمیرد سهمی از مال جدّ مادری نخواهد داشت.»[38]

گلاویژ نیز همین ادعا را مطرح می‌کند و می‌نویسد:

«محروم بودن دختران در عالم عشایری از حق ارث زمین از یک ضرورت ناشی می‌شد که آن هم ضرورت حفظ "تمامیت اراضی" حریم عشیرت بود. دختر، اگر از ارث ارضی پدر سهم می‌گرفت، می‌توانست وقت شوهر کردن آن را با خود به دیگران منتقل نماید و چنین جریانی می‌توانست حریم ارضی عشیرت و بالنتیجه خود عشیرت را متلاشی سازد.»[39]

بهمن‌بیگی و گلاویژ در مسئله ارث‌بری زنان در عشایر فارس و کردستان از فضای روشنفکری زمان خود متأثر بودند که گرته‌برداری از الگوی قبایل باستانی یونان و روم و تعمیم آن به عشایر ایران را تشویق می‌کرد. جمله‌ای که از گلاویژ، درباره علل محرومیت زنان از ارث برای حفظ تمامیت اراضی عشیرت، نقل کردم، اقتباس از جمله فریدریش انگلس، یکی از دو بنیانگذار مارکسیسم، است.[40] من در پایان‌نامه دانشگاه تهران خود این اشتباه را تکرار نکردم و نوشتم:

«در ایل سُرخی طبقه‌بندی وراث بر اساس فقه جعفری است... سلب ارث از دختر، علی‌رغم تمایل خود او، امکان‌پذیر نیست و در صورت بروز اختلاف ریش‌سفیدان ایل هماره از حق دختر در ارث‌بری حمایت کرده و این حمایت‌گری تا حدود زیادی دست برادران متعدی را کوتاه می‌سازد.»[41]

اسناد کهن طوایف سُرخی بیانگر بهره‌مندی کامل زنان کوهمره از حق ارث و مالکیت زمین است. در سند چهارم (1260 ق.) «علیاحضرت بی‌بی خانم بنت مرحمت پناه خواجه کاظم دارنجانی»، در سند ششم (1261 ق.) «علیاحضرت بی‌بی پریجان خانم بنت مرحمت پناه خواجه محمدحسین دارنجانی»، در سند دهم (1264 ق.) بی‌بی قابل بنت مزارع محمدیوسف سُرخی (خواهر مزیر ابوطالب و مزیر غلام و مزیر محمد در سند شماره دو) و بی‌بی دختر بست (دختر بس) بنت مرحوم مزارع جهان بخش سُرخی، در سند دوازدهم (1280 ق.) بی‌بی مهربانو بنت مرحوم دهدار محمدحسین سُرخی، و در سند چهاردهم (1281 ق.)، که به مهر نیایم ملا کرمعلی سُرخی ممهور است، «علیاشأنان بی‌بی پری خانم و بی‌بی فاطمه خانم و بی‌بی سلبی بنت مرحوم مزارع محمد سُرخی» املاک خود را می‌فروشند.

زنان در کوهمره از حقوق اجتماعی بیش‌تر برخوردار بودند از جمله حق شرط تعیین محل سکونت در زمان انعقاد عقد ازدواج. در قباله ازدواج پدر بزرگم، ملا شهباز کلانتر کوهمره، و همسرش، بی‌بی سلطنت بنت عبدالله خان دارنجانی، متعلق به 11 شعبان 1329 ق.، این شرط دیده می‌شود: «و ضمن العقد زوج مزبور اقرار و اعتراف نمود که زوجه مزبوره را بدون رضائها از قریه دارنجان بیرون نبرد.»

بهره‌مندی کامل زنان از ارث حتی در عشایر قشقایی نیز وجود داشت. موارد فراوان می‌توان ذکر کرد. یک نمونه، بانو گَشَسب،[42] خواهر سلطان محمد خان ایلخانی (متوفی 17 جمادی‌الثانی 1309 ق.)، است که به حاج بانو بی‌بی معروف بود. حاج نصرالله خان، ایلخان بعدی قشقایی که فردی طماع و نالایق بود، خواهر دیگر سلطان محمد خان را، به‌نام حاج قمر بی‌بی، به زنی گرفته بود. تنها وراث سلطان محمد خان این دو خواهر بودند. به‌رغم این‌که حاج نصرالله خان با حاج حسنعلی خان نصیرالملک و محمدرضا خان قوام‌الملک پیوند نزدیک داشت و دختر خود، شمس‌الزمان، را به همسری حبیب‌الله خان (قوام‌الملک بعدی) درآورد، نتوانست ارثیه کلان سلطان محمد خان را از چنگ خواهر زنش، حاج بانو بی‌بی، خارج کند. این ارثیه املاک پهناوری را در بر می‌گرفت چون خانیک و ماینک (فراشبند) و سده (آباده). حاج بانو بی‌بی به همسری حاج محمدکریم خان کشکولی، حاکم بهبهان و کازرون و نماینده ایل قشقایی در مجلس دوّم، درآمد و در نتیجه این ثروت از خاندان ایلخانی خارج شد. حاج بانو بی‌بی همان زنی است که محزون،[43] شاعر نامدار قشقایی، در ستایش از او چنین سرود:

بانوی بانوانم من، شوخ ابرو کمانم من

 

نیجه خان دُر، نیجه شاه دُر، چخب دولتسراسننن[44]

 

حاکم کازرانم من، نژاد ایلخانم من، چخب دولتسراسننن[45]

 

 

 

عقدنامه ملا شهباز خان کلانتر کوهمره و بی‌بی سلطنت بنت عبدالله خان دارنگانی (11 شعبان 1329 ق.)

«و ضمن العقد زوج مزبور اقرار و اعتراف نمود که زوجه مزبوره را بدون رضائها از قریه دارنجان بیرون نبرد.»

 

 

 

 صورت جهیزیه بی‌بی سلطنت دارنگانی

وفور تفنگ در این جهیزیه جالب است.

 

 

حاج محمدکریم خان کشکولی، نیای مادری‌ام، نماینده ایل قشقایی در مجلس دوّم مشروطه
(با کادر مشخص شده) ، نفر دیگر در همان ردیف شیخ ابراهیم زنجانی است.

 

 

حاج محمدکریم خان کشکولی، نماینده ایل قشقایی در مجلس دوّم مشروطه

با حکیم‌الملک (ابراهیم حکیمی) [نشسته] و نصرالله (اعتلاءالملک) خلعت‌بری [ایستاده]

 

 

مناجات به خط پدربزرگم، امرالله خان کشکولی


نظرات() 


برچسب ها: تاریخ کوهمره سرخی ، تاریخچه بزرگان کوهمره سرخی ، پل سبوک ، ارث در کوهمره سرخی ، فرهنگ کوهمره سرخی ، اسناد قدیمی کوهمره سرخی ،
Cialis 20 mg
جمعه 16 آذر 1397 01:09 ق.ظ

With thanks, Ample information.

cialis 5 mg para diabeticos generic low dose cialis american pharmacy cialis achat cialis en itali cialis savings card cialis in sconto achat cialis en suisse cialis 20mg tadalafil 10 mg cialis name brand cheap
Online cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 05:41 ق.ظ

Thanks a lot, I appreciate this!
calis cialis side effects cialis vs viagra we like it cialis price generic for cialis cialis rckenschmerzen opinioni cialis generico where do you buy cialis buy brand cialis cheap sublingual cialis online
123movies
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:13 ب.ظ
Hi, every time i used to check web site posts here early in the break of day, since i like to find out more and
more.
Cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:33 ق.ظ

Amazing write ups, Thanks.
side effects of cialis cialis 20 mg cut in half cialis from canada cialis side effects dangers venta cialis en espaa india cialis 100mg cost buying cialis overnight legalidad de comprar cialis cialis 05 cialis generico
Buy cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:07 ق.ظ

Thanks a lot. Excellent stuff.
chinese cialis 50 mg price cialis per pill price cialis best legalidad de comprar cialis tarif cialis france cialis generico purchasing cialis on the internet when can i take another cialis cost of cialis per pill cialis coupon
buy cialis germany
سه شنبه 13 آذر 1397 01:08 ب.ظ

Great facts. Thanks a lot!
rezeptfrei cialis apotheke cialis for sale cialis online venta de cialis canada cialis from canada buy name brand cialis on line cialis wir preise cialis generico buy cialis online cheapest cialis for sale
buy tadalafil
سه شنبه 13 آذر 1397 01:39 ق.ظ

Thanks a lot. Plenty of info.

cost of cialis cvs cialis generic availability side effects for cialis buying cialis overnight cialis name brand cheap canadian cialis prices on cialis 10 mg dosagem ideal cialis order generic cialis online we choice cialis uk
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 آذر 1397 12:37 ب.ظ

You actually said it wonderfully!
get cheap cialis cialis generico cialis 5 mg scheda tecnica rezeptfrei cialis apotheke wow look it cialis mexico venta de cialis canada cialis e hiv walgreens price for cialis cialis super kamagra cialis para que sirve
Buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 01:19 ق.ظ

You explained it effectively.
cialis 5 mg cialis online holland how to purchase cialis on line cialis herbs cialis en 24 hora cialis online holland buy name brand cialis on line cialis 20 mg cialis diario compra chinese cialis 50 mg
Cialis prices
یکشنبه 11 آذر 1397 12:13 ب.ظ

Good write ups. Appreciate it.
cialis generico milano il cialis quanto costa we choice free trial of cialis cialis flussig where cheapest cialis cialis canada on line cialis 20 mg cost warnings for cialis cialis 100 mg 30 tablet where cheapest cialis
buy tadalafil pills
یکشنبه 11 آذر 1397 01:11 ق.ظ

Wow lots of helpful info.
does cialis cause gout tadalafil tadalafil 20 mg look here cialis cheap canada link for you cialis price cialis 20 mg cut in half cialis dosage recommendations generic low dose cialis cialis for daily use cialis 10mg prix pharmaci
Cialis generic
شنبه 10 آذر 1397 12:03 ب.ظ

This is nicely said! !
cialis in sconto cialis herbs overnight cialis tadalafil best generic drugs cialis order a sample of cialis best generic drugs cialis where do you buy cialis cialis taglich order a sample of cialis cialis 05
buy cialis cheap
شنبه 10 آذر 1397 12:43 ق.ظ

Wow a good deal of amazing info!
are there generic cialis cialis sans ordonnance order a sample of cialis cialis generique 5 mg cialis pills cialis rezeptfrei sterreich where to buy cialis in ontario buying cialis in colombia wow cialis tadalafil 100mg achat cialis en itali
hack rules of survival 5/3
جمعه 9 آذر 1397 03:19 ب.ظ
Unquestionably imagine that which you said. Your favourite justification seemed to be at the internet the easiest thing to take
note of. I say to you, I definitely get irked whilst people think about worries that they just
don't realize about. You controlled to hit the nail upon the highest and
outlined out the whole thing with no need side effect , other folks can take a signal.

Will likely be back to get more. Thanks
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 01:14 ب.ظ

Seriously plenty of helpful knowledge!
how much does a cialis cost bulk cialis buy brand cialis cheap cialis reviews cialis 5 effetti collaterali non 5 mg cialis generici generic cialis tadalafil order a sample of cialis acquisto online cialis generic cialis 20mg tablets
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 01:37 ق.ظ

Superb content. Kudos!
cialis prices in england cialis from canada generic for cialis canadian discount cialis buy name brand cialis on line order cialis from india cialis patent expiration cialis 5 mg para diabeticos we like it cialis price dosagem ideal cialis
Generic cialis
پنجشنبه 8 آذر 1397 02:00 ق.ظ

Many thanks. An abundance of write ups.

cuanto cuesta cialis yaho prezzo di cialis in bulgaria cialis uk next day cialis online napol cialis 5 mg schweiz viagra cialis levitra tadalafil 10 mg cialis soft tabs for sale generic cialis soft gels viagra or cialis
Generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 01:32 ب.ظ

You made your point very nicely!.
cialis price thailand cialis 100mg suppliers 5 mg cialis coupon printable low cost cialis 20mg are there generic cialis buy cialis cheap 10 mg dosagem ideal cialis compare prices cialis uk cialis for sale south africa cialis 20 mg effectiveness
Buy cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 01:34 ق.ظ

Nicely put. With thanks.
cialis generico try it no rx cialis low dose cialis blood pressure generic cialis 20mg uk compare prices cialis uk generic cialis at walmart cipla cialis online fast cialis online order generic cialis online cost of cialis cvs
latest 254 led canbus bulb
سه شنبه 6 آذر 1397 06:38 ق.ظ
Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to your site? My blog site is in the very same area of interest as yours and my visitors would genuinely benefit from a lot of the information you provide here. Please let me know if this ok with you. Thanks!
https://www.getjar.com/categories/all-games/action-games/Rules-of-Survival-Cheat-960889
دوشنبه 28 آبان 1397 12:46 ق.ظ
There are certainly a number of details like that to take into consideration. That is a great level to deliver up. I provide the thoughts above as normal inspiration but clearly there are questions like the one you bring up where a very powerful factor can be working in sincere good faith. I don?t know if greatest practices have emerged around issues like that, however I’m positive that your job is clearly identified as a good game. Both boys and girls really feel the impact of just a second’s pleasure, for the remainder of their lives.
best 347 led canbus light
جمعه 25 آبان 1397 06:33 ب.ظ
My developer is trying to persuade me to move to .net from PHP. I have always disliked the idea because of the costs. But he's tryiong none the less. I've been using Movable-type on various websites for about a year and am nervous about switching to another platform. I have heard fantastic things about blogengine.net. Is there a way I can transfer all my wordpress content into it? Any help would be really appreciated!
abnehmen tabletten die wirklich helfen
جمعه 25 آبان 1397 02:41 ب.ظ
Hello there I am so excited I found your site, I really found you by accident, while
I was looking on Digg for something else, Anyways I
am here now and would just like to say kudos for a tremendous post and a all round thrilling blog (I also love the theme/design), I
don’t have time to browse it all at the minute but I have bookmarked it and also added
your RSS feeds, so when I have time I will be back to read much more,
Please do keep up the awesome jo.
https://www.getjar.com/categories/all-games/action-games/Rules-of-Survival-Cheat-960889
پنجشنبه 24 آبان 1397 05:36 ق.ظ
I admire this article for the well-researched content and excellent wording. I got so involved in this material that I couldn’t stop reading. I am impressed with your work and skill. Thank you so much.
cosplay costumes websites
دوشنبه 21 آبان 1397 07:58 ق.ظ
It's remarkable designed for me to have a web site, which is useful in support of my know-how.
thanks admin
Prediksi Bola Terbaru dan Terbaik
شنبه 19 آبان 1397 08:07 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on کوهمره. Regards
12 volt led brake lights
پنجشنبه 17 آبان 1397 01:49 ب.ظ
I don't even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don't know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you aren't already ;) Cheers!
wildtequilla
چهارشنبه 16 آبان 1397 08:37 ق.ظ
Every guy needs to know a cam girl like http://www.camgirl.pw/wildtequilla/ She is a doll.
You’ll have a whole lot of fun with any girl at this site.
The type of fun that will put a smile on your face for days to come.
12 volt automotive led lights
شنبه 12 آبان 1397 02:08 ب.ظ
Hey there just wanted to give you a quick heads up. The text in your content seem to be running off the screen in Safari. I'm not sure if this is a format issue or something to do with browser compatibility but I thought I'd post to let you know. The design and style look great though! Hope you get the problem resolved soon. Cheers
12 Volt Automotive reverse Led
پنجشنبه 10 آبان 1397 07:17 ب.ظ
Thanks very interesting blog!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30